ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Τα παρακάτω είναι μία εργασία πάνω στον Ηλεκτρισμό και την ασφάλεια εργασίας στο σχολικό εργαστήριο και κατ΄ επέκταση και στην εργασία, και συνοδεύτηκε με επίσκεψη και ενημέρωση στις εγκαταστάσεις του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. http://www.elinyae.gr στη Θεσσαλονίκη. https://www.youtube.com

Γενική αναφορά, πάνω στα ατυχήματα.

Ατύχημα είναι  κάθε βίαιο, ξαφνικό και απρόβλεπτο γεγονός, που συμβαίνει στον καθένα μας κατά την διάρκεια της εργασίας του ή που έχει σχέση με την εργασία του και μπορεί να προκαλέσει σωματική κάκωση, υλική ζημία και να έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον. 

 Ειδική αναφορά, πάνω στα ατυχήματα σε σχολικούς εργαστηριακούς χώρους. (ηλεκτρολογίας)

Ο υποψήφιος τεχνίτης στο εργαστήριο ηλεκτρολογίας δεν είναι μόνο υπεύθυνος για την ατομική του ασφάλεια, αλλά και για κάθε ατύχημα που εξαιτίας του θα συμβεί σε άλλο ή άλλα  άτομα.

Αν θέλουμε να εξετάσουμε τις αιτίες, που προκαλούν το ηλεκτρικά ατυχήματα, θα διαπιστώσουμε ότι τα περισσότερα οφείλονται σε κάποια αμέλεια, παράληψη ή αυθαιρεσία.

Ο ηλεκτροτεχνίτης, περισσότερο από κάθε άλλο τεχνίτη, πρέπει να αποκτήσει συνήθειες ασφαλούς εργασίας, να γνωρίζει όλα τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης και να εργάζεται με υπέρμετρη επαγγελματική ευσυνειδησία.

Πριν απ’ όλα όμως, πρέπει να γνωρίζει και να εφαρμόζει με ευσυνειδησία  και σχολαστικότητα τον ισχύοντα κανονισμό των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων.

Η ασφάλεια στα σχολικά εργαστήρια παρέχετε μέσω διακοπτών διαφυγής έντασης ή τάσης (αντιηλεκτροπληξιακός) και με μετασχηματιστή 1:1 (δηλαδή η τάσης του πρωτεύοντος και του δευτερεύοντος τυλίγματος είναι ίδια).

Στα εργαστήρια ηλεκτρολογίας εκτός από τα παραπάνω τοποθετείτε πλαστικό πλακάκι στο δάπεδο (το οποίο δεν υπάρχει στο συγκεκριμένο εργαστήριο).

ΔΕΚΑ ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

1. Πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον τρείς άνθρωποι στο εργαστήριο ώστε σε περίπτωση ατυχήματος ο ένας να βοηθήσει το τυχόν θύμα και ο τρίτος να ζητήσει πρόσθετη βοήθεια.
2. Ποτέ μην χειρίζεσθε ηλεκτρικές συσκευές ή να κάνετε ηλεκτρικές συνδέσεις (φις) με βρεγμένα χέρια.
3. Αποφεύγετε να στέκεστε πάνω σε μεταλλικές επιφάνειες ή υγρό έδαφος. Διατηρείτε τα υποδήματα σας στεγνά.
4. Να κινείσθε αργά και με σταθερά βήματα μέσα στο εργαστήριο διατηρώντας την ισορροπία σας και ποτέ μην ενεργείτε απότομα για να προλάβετε ένα αντικείμενο που πέφτει.
5. Μην χειρίζεστε ποτέ ηλεκτρικές συσκευές χωρίς λόγο ή αν είσθε κουρασμένοι.
6. Βεβαιωθείτε ότι τα όργανα και οι συσκευές ισχύος που συνδέονται με την τάση των 220V A.C. είναι γειωμένα μέσω τριπολικού καλωδίου. 
7. Διακόψτε την παροχή τάσης και γειώστε τα σημεία όπου υφίσταται υψηλή τάση πριν αγγίξετε τους αγωγούς του κυκλώματος
8. Πριν αρχίσετε την πειραματική εργασία να καλέσετε τον υπεύθυνο καθηγητή του εργαστηρίου για να ελέγξουν τα κυκλώματά σας.  
9. Σε περίπτωση βλάβης στο κύκλωμα, τις συσκευές ασκήσεως ή του ηλεκτρολογικού υλικού, διακόψτε την τάση και καλέστε τον υπεύθυνο καθηγητή.
10.  Μετά το τέλος της άσκησης διακόψτε την τάση, αποσυνδέστε τα καλώδια και παραδώστε (εργαλεία, όργανα, συσκευές, καλώδια, αγωγούς) στον υπεύθυνο του εργαστηρίου. Καθαρίζετε τους πάγκους εργασίας και τοποθετήστε τα καθίσματα στη θέση τους.  
    
11. 
    
    ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ
    1.     Δεν πρέπει να εργαζόμαστε ποτέ με εργαλεία που η λαβή τους δεν έχει άριστη μόνωση και δεν είναι σε καλή κατάσταση. Έτσι θα αποφύγουμε ηλεκτροπληξίες και τραυματισμούς.
    
    
    
    2.     Πριν χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία, πρέπει να τα σκουπίζουμε, γιατί η υγρασία και ακόμη οι σκόνες και οι αράχνες είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού. Ιδιαίτερα όταν εργαζόμαστε σε εργασίες με υψηλή τάση. 
    3.    Πρέπει να χρησιμοποιούμε μπαλαντέζες ασφαλείς, δηλαδή να έχουν μονωτική λαβή και η λάμπα να έχει αρματούρα και προστατευτικό περίβλημα. Οι πρόχειρες μπαλαντέζες που γίνονται με ένα ντουί και σύρμα (για να τις κρεμάμε) είναι πολύ επικίνδυνες. 
    
    
    Αιτίες των ατυχημάτων
    Τα ατυχήματα δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε μοιραία, γιατί μπορούμε να προλάβουμε, τις αιτίες που τα προκαλούν.
    Τα ατυχήματα δεν οφείλονται σε έλλειψη τύχης ή στην κακία ώρα, αλλά στην έλλειψη προσοχής, σε συνδυασμό με μειωμένη σύνεση και επαγρύπνηση. 
    

    
    Οι αιτίες που προκαλούνται τα ατυχήματα στο εργαστήριο ηλεκτρολογίας μπορεί να οφείλονται στις παρακάτω κατηγορίες:
    
    
    • στον ίδιο τον μαθητή.
    • Στο περιβάλλον εργασίας. (εργ. Ηλεκτρολογίας) 
    • Σε απρόβλεπτα γεγονότα.
    
    
    Στην πρώτη κατηγορία, έχουμε το μεγαλύτερο αριθμό ατυχημάτων, γιατί οφείλονται στον παράγοντα «άνθρωπο» και στην προκειμένη περίπτωση τον μαθητή. Εδώ έχουμε:
    
    

    1.     Η ηλικία, στους μαθητές λείπει η πείρα.

    2.    Η απειρία ή η άγνοια, που έχουν οι μαθητές.

    3.    Κακές συνήθειες, όπως η αμέλεια, η απροσεξία, η ανυπακοή, η αφηρημάδα, η βιασύνη, κ.α.

    4.    Παράγοντες συναισθηματικοί, η έλλειψη ψυχικής ηρεμίας κατά την διάρκεια της άσκησης, κάνει τον μαθητή νευρικό, ανήσυχο, μειώνει την προσοχή και την αυτοσυγκέντρωση του.

    5.    Κόπωση, σωματική ή ψυχική.

    
    

    Στην δεύτερη κατηγορία, έχουμε και εδώ αρκετά ατυχήματα τα οποία οφείλονται στον χώρο εργασίας και τα εργαλεία των μαθητών.

    
    

    
    1. Στον κακό φωτισμό, αερισμό, θέρμανση του χώρου του εργαστηρίου.
    2. Στην κακή κατάσταση δαπέδων, πάγκων εργασίας, κ.α.
    3. Στην κακή τοποθέτηση και διακίνηση των υλικών του εργαστηρίου.
    4. Στην ακαταστασία και έλλειψη καθαριότητας των χώρων αυτών.
    5. Στην χρησιμοποίηση ελαττωματικών ή μη συμβατών προς την άσκηση εργαλείων.
    6. Στην χρησιμοποίηση εργαλείων και μηχανημάτων χωρίς ειδική προφύλαξη. (όταν χρειάζεται)

    
    

    Τρίτη κατηγορία, εδώ έχουμε πολύ σπάνια ατυχήματα, τα οποία δεν μπορεί να πρόβλεψη ο μαθητής, και ο κάθε ένας από εμάς, ούτε πότε θα γίνουν, ούτε και τι θα τα προκαλέσουν. Τέτοια είναι: οι σεισμοί, οι κεραυνοί (λόγο ειδικότητας), κ.α.

    
    

    Επίσης λόγο της επικινδυνότητας (λόγο ειδικότητας), το ατύχημα που θα δημιουργηθεί μπορεί να έχει και άλλα θύματα εκτός από τον υπαίτιο. 

    
    
    

    Πρόληψη ατυχημάτων στο εργαστήριο ηλεκτρολογίας.

    Ως προς την πρώτη κατηγορία βασικός κανόνας, γενικά για όλους μας είναι το όσο ζω μαθαίνω . Πολλή περισσότερο όταν είσαι μαθητής και πρέπει να διδακτής, να εκπαιδευτής και να πιστοποιηθείς πάνω στο αντικείμενο που επέλεξες.

    
    

    Ως προς την δεύτερη κατηγορία, η συντήρηση του εργαστηρίου και των εργαλείων από τους διδάσκοντες καθηγητές όπου είναι εφικτό, και από τους τεχνικούς του δήμου που υπάγετε το σχολείο.

    
    

    Ως προς την τρίτη κατηγορία, υπάρχει σχέδιο διαφυγής σε περίπτωση σεισμού.

    
    

    Βασικά στοιχεία μεθοδολογίας για τον δάσκαλο 

    ▪  Η δύναμη του καθημερινού παραδείγματος από το διδακτικό προσωπικό έχει

    αξεπέραστη αποτελεσματικότητα στους μαθητές. Η εφαρμογή των όσων λέγονται

    είναι το κύριο (αν όχι το μοναδικό) στοιχείο αξιοπιστίας. Μόνο όταν πιστεύεις   (επομένως εφαρμόζεις) κάτι, μπορείς να το διδάξεις καλά και να πείσεις. Η εφαρμογή βέβαια θα πρέπει να είναι συνολική, σε όλους τους τομείς. Η αξιοπιστία δεν μπορεί να είναι αποσπασματική.

    
    

    ▪  Ο δάσκαλος πρέπει να ετοιμάσει μεθοδικά  τα όσα θα πει για να μπορέσει να ξεχωρίσει (και να τονίσει) τα βασικότερα. Μόνο βιβλιογραφική ενημέρωση δεν αποδίδει.

    
    

    ▪  Δεν προωθεί την Πρόληψη η αποδοχή με εκπτώσεις στην ποιότητα και πληρότητά τους. Οι εκπτώσεις οδηγούν σε αργό εκφυλισμό των μέτρων. Δεν πρέπει να μας τρομάζει η φράση <είστε απόλυτος>.

    
    

    ▪  Η σχέση δασκάλων-μαθητών είναι απαραίτητη για να επιδράσει ο δάσκαλος σε

    οποιονδήποτε τομέα, επομένως και στην Πρόληψη. Η σχέση δεν μπορεί να

    δημιουργηθεί τυχαία, δεν μπορεί να δημιουργηθεί γρήγορα και προϋποθέτει τα εξής:

    - Σταθερή στάση του δασκάλου

    - Δικαιοσύνη προς τους μαθητές

    - Διάθεση του δασκάλου να βοηθήσει (αυτό εκπέμπεται όταν υπάρχει και δεν

    μπορεί να προσποιηθεί)

    - Καλό επίπεδο γνώσεων στο γνωστικό του αντικείμενο

    - Προσωπικές αντοχές και επιμονή στο στόχο

    - Διατήρηση μιας συγκεκριμένης απόστασης προς τους μαθητές

    - Καλές σχέσεις με τους άλλους συναδέλφους

    
    

    ▪  Θα πρέπει να βρεθούν τρόποι ενεργητικής συμμετοχής των μαθητών στην

    Πρόληψη (όταν ζεις κάποια κατάσταση την συνειδητοποιείς καλύτερα)

    ▪  Ενσωμάτωση στοιχείων Πρόληψης στα εργαστηριακά μαθήματα. Μερικά

    παραδείγματα:

    -  Βλέπει ο μαθητής ένα κομμένο ηλεκτροφόρο αγωγό, δεν γνωρίζει τι πρέπει να κάνει ώστε να αντιμετώπιση το πρόβλημα. (απειρία ή άγνοια)

    -  Κατά την διάρκεια της άσκησης τροφοδοτεί με ηλεκτρική τάση το δοκίμιο του, έχοντας άγνοια ο υπεύθυνος καθηγητής, αυτής της κίνησης. (κακές συνήθειες)

    -  Κατά την διάρκεια της άσκησης και στην προσπάθεια του να βιδώσει ένα διακόπτη του γλιστράει το κατσαβίδι και σχίζει το δάκτυλο του. (παράγοντες συναισθηματικοί ή κόπωση)

    -   Κατά την διάρκεια της άσκησης προσπαθεί να βιδώσει τι βίδα σε πρίζα, διαμέτρου κεφαλής 25mm, με κατσαβίδι διαμέτρου 10mm. (μη συμβατό εργαλείο)   

    
    

    -   Κατά την διάρκεια της άσκησης, κόβει με σιδεροπρίονο ένα μεταλλικό σωλήνα και ένα γρέζι καρφώνετε στο δάκτυλο του ή πετάγετε στο μάτι του. (χωρίς ειδική προφύλαξη)

    -  Κατά την διάρκεια του διαλείμματος, έντονη ξαφνική βροχή και βροντές πάει τρέχοντας κάτω από το μοναδικό ψιλό δένδρο του σχολείου για να προφυλακή. (κεραυνοί)

    
    

    Τι ΔΕΝ είναι πρόληψη: μονωτική ταινία σε φθαρμένο ηλεκτροφόρο καλώδιο.

    Τι ΕΙΝΑΙ πρόληψη: άμεση αντικατάσταση του καλωδίου.

    
    

    Και να μην ξεχνάμε ότι: ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΔΕΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ. 

    
    

    Καθαριότητα και τάξη στους χώρους αυτούς.

    Η καθαριότητα και η τάξη εξασφαλίζει υγεία και μείωση των ατυχημάτων.

    
    

       Ένας χώρος, είναι καθαρός, όταν δεν υπάρχουν άχρηστα αντικείμενα πεταμένα παντού, και είναι τακτικός, όταν όλα τα αντικείμενα είναι τοποθετημένα και τακτοποιημένα στην θέση τους.

       Ένα τακτοποιημένο και καθαρό εργαστήριο δείχνει, ότι υπάρχει τάξη και οργάνωση.

       Αυτό μας δείχνει ότι η καθαριότητα και η τάξη στο σχολικό εργαστήριο είναι απαραίτητα, γιατί μας προφυλάσσει την υγεία και ταυτόχρονα μας προστατεύει από ατυχήματα.

    
    

            Πως εξασφαλίζεται η καθαριότητα και η τάση στο σχολικό εργαστήριο.

    
    

    Για μια πολύ καλή εμφάνιση στο σχολικό εργαστήριο απαιτείται η συνεργασία όλων των εμπλεκομένων (καθηγητές & μαθητές). Η προσπάθεια πρέπει να είναι συνεχής και όχι όποτε θυμόμαστε.

       Να δούμε τώρα τα κυριότερα σημεία, ώστε να έχουμε την απαραίτητη τάξη και καθαριότητα.

    1.             Τα υλικά.
    2. Ø  Τα περισσότερα είναι τοποθετημένα μέσα σε φωριαμούς. Η τοποθέτηση τους πρέπει να γίνεται με τάξη και προσοχή, ώστε ανοίγοντας την πόρτα του φωριαμού να μην την μπλοκάρουν ή να πέφτουν στο άνοιγμα της.  Το ίδιο ισχύει και για τα υλικά που βρίσκονται έξω από αυτούς.
       Ø  Τα εύφλεκτα υλικά δεν τα τοποθετούμε δίπλα σε εστίες θερμότητας. Κίνδυνος ανάφλεξης.
       2.    Το δάπεδο
       Ø  Πρέπει να είναι πάντα καθαρό, χωρίς άχρηστα αντικείμενα και υλικά, ώστε να κινδυνεύουμε να γλιστρήσουμε.
       Ø  Πρέπει να υπάρχουν διάδρομοι κυκλοφορίας, για άνετη και ασφαλή κυκλοφορία μέσα στον εργαστηριακό χώρο και πάντα ελεύθερη η έξοδος του. (πόρτα εργαστηρίου)
       3.   Τα άχρηστα είδη.

    
    
12. Ø  Τα σκουπίδια τα ρίχνουμε στα δοχεία απορριμμάτων, και όχι στο δάπεδο.
    
    
    Ø  Τους χρησιμοποιημένους αγωγούς και καλώδια δεν τα ρίχνουμε στα δοχεία απορριμμάτων, αλλά σε κιβώτια που τους υποδεικνύονται από τον υπεύθυνο του εργαστηρίου. 
    4.   Διάφορα
    Ø  Μέσα στο σχολικό εργαστήριο δεν πρέπει να τρώμε (δεν επιτρέπετε και από τον κανονισμό του) γιατί μπορεί να υπάρχουν σκόνες, τις οποίες καταπίνουμε.
    Ø  Στο τέλος της άσκησης καθαρίζει κάθε ομάδα τον πάγκο εργασίας της.
    Ø  Όταν μπαίνουμε για την πρώτη ώρα στο εργαστήριο και υπάρχει ακαταστασία ή σκουπίδια το αναφέρουμε στον υπεύθυνο καθηγητή. 
    Ατομικά μέσα προστασίας.
    Στην γενική προσπάθεια, που καταβάλλεται για την πρόληψη των ατυχημάτων, οι μαθητές χρησιμοποιούν, διάφορα ατομικά μέσα προστασίας, για την διαφύλαξη της υγείας και σωματικής ακεραιότητας κατά την εκτέλεση των ασκήσεων στο σχολικό εργαστήριο. 
    Τα κυριότερα ατομικά μέσα προστασίας
    1. Προστασίας του κεφαλιού.
       
13.              Κράνη. Προστατεύουν το κεφάλι του μαθητή από αντικείμενα, που μπορεί να             πέσουν από ψηλά. (Στο σχολικό εργαστήριο είναι
    πολύ σπάνιο να συμβεί, αλλά στην κανονική εργασία πρέπει να χρησιμοποιείτε)- 
       -  Καπέλα ή σκούφους.  Το φορούν όσοι έχουν μακριά μαλλιά για να αποφύγουν την εμπλοκή τους σε κινούμενα μέρη των κινητήρ 
       -  Ωτοασπίδες. Με αυτές αντιμετωπίζονται οι μεγάλοι θόρυβοι, (όπου αυτοί υπάρχουν) κατά την διάρκεια της εργασίας. (μεγάλοι σε ισχύ κινητήρες κ.α.)
                                               
            2.      Προστασίας των ματιών.
    
    
    ·      Άθραυστα λευκά γυαλιά. Προστατεύουν τα μάτια από υλικά, που εκτινάσσονται προς αυτά.
    ·      Γυαλιά λευκά ασφαλείας. Εμποδίζουν τις σκόνες να εισέλθουν στα μάτια.
      3.  Προστασίας χεριών και ποδιών.
    ·         Γάντια εργασίας δερμάτινα. Προστατεύουν τα χέρια από κοπτερά ή αιχμηρά αντικείμενα. Επίσης σε ηλεκτρολογικές εργασίες υπό τάση.
    ·         Υποδήματα ηλεκτρολόγων. Είναι κατασκευασμένα από μονωτική σόλα και χωρίς μεταλλικά μέρη.
    
    
      4.  Προστασίας του σώματος.
    
    
          Ενδύματα εργασίας (φόρμες). Πρέπει να είναι καθαρή.
    
    
    Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, όταν χρησιμοποιούμε σωστά τα κατάλληλα ατομικά προστατευτικά μέσα, αποφεύγονται πολλά ατυχήματα. Τις πιο πολλές φορές η ζωή μας εξαρτάται από αυτά. 
    
    

    

    
    
    
    * Ως επιστέγασμα της εργασίας αυτής ήταν η επίσκεψη  και ενημέρωση από τον κ. Ταργουτζίδη Αντώνιο       στις εγκαταστάσεις του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.. http://www.elinyae.gr  Οι συμμετέχοντες μαθητές εξέθεσαν τις απορίες και τους προβληματισμούς τους, σχετικά με την υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας τους. 
    
    
     https://www.youtube.com
    
    
    *Οι μαθητές φοιτούσαν στις τάξεις Γ΄ & Δ΄ στο εσπερινό ΕΠΑ.Λ. Σταυρούπολης στην ειδικότητα Ηλεκτρολογίας.  
    
    
    
    
    Βιβλιογραφία
    
    
    1.     Περισσότερη ασφάλεια στα σχολεία.  Ι. Στ. Παπαδόπουλος
         (χορηγός τσιμέντα ΤΙΤΑΝ 2005)
    2.     ΕΛ.Ι.Υ.Α.Ε (ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ)
    3.     ΤΕΙ Χαλκίδας
    4.     Ηλεκτρισμός και ασφάλεια εργασίας. (χορηγός τσιμέντα ΤΙΤΑΝ)
    5.     Υγιεινή και ασφάλεια εργαζομένων (Ο.Α.Ε.Δ. Ίδρυμα Ευγενίδου) 
    6.     Οδηγός μελετών για διδακτήρια όλων των βαθμίδων.
         (Ο.Σ.Κ. 2008)
    7.   Διαδίκτυο. 
    8.  www.texnikh.gr (βίντεο).